انسان، طبیعت و معماری
گـردآورنده سـعادت آرمـانفر
تحریریه سیوان تدبیر تجارت
در مقاله زیر سعی شده است چکیده ای از مباحث مقاله ی انسان، طبیعت و معماری که در تحریریه سیوان تدبیر تجارت گردآوری شده است را به تحریر درآوریم ، برای مطالعه و استفاده از متن کامل انسان، طبیعت و معماری، فایل pdf این مقاله را تهیه و استفاده نمایید.
بخشی از مطالبی که در ادامه میخوانید :
تأثير نامناسب انسان برطبيعت سابقه چنداني ندارد واين اخلالگري يك پديده ي نسبتا تازه است كه به دو عامل مهم مربوط ميشود،يكي افزايش جمعيت انسان وديگري تسلط جمعيت انسان بر طبيعت.
درمجادله زيست محيطي جاري در جهان هيچ چيز خطرناكتر از نگاه صرفا علمي به انسان وطبيعت نيست، نگاهي كه ارتباط بشر را باريشه هاي معنوي وي قطع مي كند ووجود يك طبيعت تقدس زدايي شده را مسلم مي كند.
بايد زمينه اي فراهم ساخت تا انسان بتواند دريك محيط پاك و منزه به تلاشي معنوي مادي خود براي استمرار زندگي وبقاي طبيعت حركت كند چراكه بدون امنيت زيست محيطي جهاني،نمي توان امنيت ملي و حتي اجتماعي را تضمين نمود.
دنياي امروز، جهان سكولار، جهاني غير ديني و بي معناست كه پديد آمدن دو گانگي در شخصيت انسان معنوي را باعث مي شود،معمار بارمزونه هرگز به كلامي صريح سه چيز اصلي را به يكديگر پيوند مي دهد. (آدمي-فضاي معنوي-فضاي كالبدي) مهمترين مفهوم براي ما معماران اين است كه محيط مصنوع را با توجه به افزايش كيفيت زندگي ومرتفع ساختن نيازهاي آيندگان بسازيم.
دراين مقاله وپروژه سعي شده است علاوه بر نگاه علمي، ازمنظر دين و معنويت نيز به انسان وطبيعت پرداخته وراهگشاي رجعت دوباره ي انسان به خود وخداي خود باشد.
بشر همیشه در جستجوی رابطهاش با طبیعت بوده است، مثلآ باغهای قرون وسطی نشانگر باغ “عدن” و تمایل بشر به بازگشت به آن بودند و یا باغهای دروه رنسانس سمبل تاریخ باستان بودند.
معماری پیدایش کیهانی (غیر خطی) :
معماران سبک دیکانستراکشن که در اوایل دهۀ نود میلادی به سمت مکتب فولدینگ گرایش پیدا کردند، بر این نظریه خود را پایبند ندیدند. آنها در روند شکل گیری موضوعات علمی – فلسفی جدید در معماری را که از اواخر دهۀ 1970 با مبحث دیکانستراکشن شروع شد ادامه دادند. در حال حاظر این معماران به دنبال شکل کالبد از مفروضات و شناخت انسان از خود و محیط پیرامون خود می باشند.
اگر میس وندروهه شعار کمتر بیشتر است را در معماری مدرن مطرح کرد، معماری پیدایش کیهانی بر اساس نظریه پیچیدگی و به نقل از فیلیپ اندرسون شعار بیشتر متفاوت است را تکرار می کند. بدین معنی که جواب دو به علاوۀ دو لزوماً چهار نیست.
انسان و معماری
اگر نظریه انسان شناختی از پایه خود بازسازی شود، گونه های فردی و روابط آنها را می توان بر اساس مشخصات و اولویت هایی مشهود روشن کرد:
برای نمونه با در نظر گرفتن «دست» به مثابه «ابزار» اولیه، رشته های گیاهی به مثابه نخستین مواد ساخت، و ریستن و بافتن به مثابه فنون ابتدایی ودر نتیجه می توان با بهره برداری از روش های جدید مردم شناسی تاریخی و پیش تاریخی به بازسازی یک پیوستار ساختی جدید رسید.–!
البته برای این کار باید مفاهیم بسیار گسترده ی را کنار گذاشت براین نمونه این فکر را که ابداع مسکن به دست انسان های نخستین برای آن بوده است که از محیط نامساعد در امان باشند.
معماری اجتماعیترین هنر بشری است.
به غیر از دوران گردآوری خوراك، حضور فضا، بنا و شهر از گذشته تا امروز و در آینده، لحظهای از زندگی روزمره آدمیان غایب نبوده و نخواهد بود.
بشر نیازمند فضایی است كه او را در مقابل تأثیرات محیط محافظت نماید. این نیاز از ابتدای زندگی تا به امروز تغییر چندانی نداشته است.
این فضای محافظ یا همان فضای معماری، مركزی است كه بر مبنای آن تمامی ارتباطات فضایی شكل یافته و سنجیده میشوند.
بعد از قرنها، هنوز مسأله اصلی معماری، فضا و زندگی و چگونگی ارتباط بین این دو است.
فضای معماری كه اصلیترین وجه معماری است،
از طریق اصلیترین وجه زندگی یعنی خلاقیت میتواند ایجاد شود. با اینكه فضای معماری به فضای زندگی انسانها مربوط است، ولی این ارتباط از فرمول خاصی نتیجه نمیشود.
فضای زندگی بصورت الگویی از پیش تعیین شده، در جهان ایدهآلها وجود ندارد، بلكه بایستی ایجاد شود ومعمار مسؤول ایجاد آن است.
رابطه معماري با طبيعت
رابطه بين طبيعت با ساخت وسازهاي انساني در دو مقياس كلان (برنامه ريزي سرزمين) و خرد (معماري وشهرسازي) مورد بررسي قرار مي گيرد. در مبحث كلان، جغرافياي طبيعي به منظور ساماندهي ساخت وسازها برحسب شرايط طبيعي، اقتصادي و اجتماعي و حتي سياسي مورد مطالعه قرارگرفته و رابطه انسان با طبيعت در معماري و شهرسازي تبلور پيدا مي كند. طراحي با طبيعت همواره از دو جنبه زيبا شناختي و بهره برداري از طبيعت مطرح بوده و در اين روند طبيعت همواره بعنوان بسترحيات آدمي مورد توجه معماران واقع شده است.
تغیير رابطه معماري امروزي با طبيعت
- اگر تا پيش از دوران معاصر ، معماري سعي در هماهنگ كردن خود با شرايط اقليمي و طبيعي پيرامون خود داشت ، از يك دوره خاص به بعد خود را از اين قيد رها كرد .
- در سالهاي اخير انسان سعي كرده است به دنيايي فراتر از محيط زيست طبيعي خود دست يابد . انسان امروز مشتاق دستيابي به جهاني خارج از طبيعت و ساخت دنيايي ديگر در آن است .
از دلايل اين تغييرات به دو علت میتوان اشاره نمود :
1) رهايي از محدوديت ها
2) انرژي ارزان و طبيعت فراموش شده
تاثير طبيعت بر سازه ها
در معماري ، سازه بايد تابع قوانين طبيعت و تامين كننده الزامات آن باشد و به طبيعت احترام بگذارد . هر نوع توسعه يا پيشرفت در مهندسي ساختمان فقط به كمك اين قوانين امكان پذير است . نوعي سادگي ذاتي در طبيعت وجود دارد كه اگر بتوان آن را در طراحي سازه به كار بست ، مي توان مطمئن بود كه ساختماني موزون و زيبا به وجود خواهد آموخت . طبيعت به ما درس طراحي سازه مي آموزد.
به طور مثال بلورهاي برف نمونه اعجاب آميز از اين توانايي طبيعت هستند . بلور برف داراي فرمي شش وجهي ، متقارن و يكنواخت است و مي تواند الگوهاي نامحدودي ايجاد كند كه هيچ كدام تكراري نيستند . هر دانه بلور برف منحصر به فرد است و در عين حال الگوهاي گوناگوني درون خود دارد.
معماري هماهنگ با طبيعت
در شهرهاي قديمي ، معماري حاصل يك تجربه طولاني از همزيستي انسان و طبيعت مي باشد ، يعني پاسخ انسان شهرنشين به دشواري هاي پيرامون خود ،
از راه فرم ها و شكل هاي معمارانه بيان مي شود ، بدون آنكه اين پاسخ ها بخواهند بر طبيعت غلبه كنند يا ناديده گرفته شوند . يعني در حقيقت معماري ، طبيعت را به عنوان بستر اصلي شكل گيري خود مي شناسد و سعي مي كند راهي براي زيستن در جوار آن يا همراه با آن پيدا كند .
نمونه اين اتفاق را در شهرهاي كويري ، شهرهاي شمالي و شهرهاي سرد كوهستاني ايران مي بينيم . معماري خانه ها ارتفاع ديوارها و ضخامتشان ، اندازه پنجره ها و شكل آنها ، عرض كوچه ها و بسياري عناصر ديگر ، راه هايي هستند براي زندگي همراه با طبيعتي كه مي تواند خشن يا برعكس معتدل و مهربان باشد.
معماري شهري مثل يزد اصلاً نمي تواند در شهري مثل اردبيل تكرار شود.
همزیستی طبیعت ومعماری
ساختمان موزه حیات و محیط زیست York county ، كارولینای جنوبی آمیزهای از معماری سبز و پایدار است.
«معماری سبز» (Green Architecture) یا «معماری پایدار» (Sustainable Architecture) یكی از گرایشها و رویكردهای نوین معماری است كه در سالهای اخیر مورد توجه عده زیادی از طراحان و معماران معاصر جهان قرار گرفته است. این معماری كه برخاسته از مفاهیم توسعه پایدار میباشد، در پی سازگاری و هماهنگی با محیط زیست، یكی از نیازهای اساسی بشر درجهان صنعتی كنونی است.
«معماری سبز» (Green Architecture) یا «معماری پایدار» (Sustainable Architecture) یكی از گرایشها و رویكردهای نوین معماری است كه در سالهای اخیر مورد توجه عده زیادی از طراحان و معماران معاصر جهان قرار گرفته است. این معماری كه برخاسته از مفاهیم توسعه پایدار میباشد، در پی سازگاری و هماهنگی با محیط زیست، یكی از نیازهای اساسی بشر درجهان صنعتی كنونی است.
ساختمان موزه و باغهای اصلی آن درست در بالای جلگهای که حاصل سیلابهای 100 ساله است، واقع هستند. ساحل فرسایش یافته، یعنی محل وقوع سیلابها، ممکن است در عمل بخشی از نمایشگاههای بیرونی واقع در هوای آزاد باشد. عموماً در طول یک روز مشخص، ارتفاع سطح آب، بسته به میزان آزادسازی آب از سد Lake Wylie به شمال، حولوحوش 3- 5 فوت تغییر میکند.
ساختمان موزه در نزدیکی درختان اصلی سایت که قرار است از آنها محافظت شود، به موازات قوس تپه گسترش یافته است. جهت قرارگیری ساختمان این امکان را فراهم میآورد.
طبیعت
انسانها در آغاز به خاطر بیدانشی از طبیعت میترسیدند و برای هر پدیدهای خدایی میانگاشتند. مانند خدای دریا. خدای توفان. خدای بادها. خدای جنگلها. (پس از آشنایی با دینهای ایرانی) یک خدای بزرگ شناخته شد که در آسمانها نشسته و انسان را به زمین فرستاده و او را در مرکز طبیعت قرار داده است. (البته در دین ایرانی انسان با خدا همکاری میکند اما در دین سامی باید خدا را بندگی کند و به خاطر گناهی که آدم کرده از بهشت رانده شده و باید همواره از خدا طلب بخشش کند. در مسیحیت کاتولیک این گناه original sin خوانده میشود.)
بدون آن که قصد کلیگویی داشته باشم به نظر من نگاه مردم اروپا و امریکا نسبت به طبیعت بیشتر سلطهگرایانه است به ویژه در برخورد با طبیعت. در حالی که شرقیان بیشتر با طبیعت همزیستی میکنند. این دیدگاه در زندگی ژاپنیها به شکل روشنتری دیده میشود.
انسانها نظم و روال کارهای طبیعت را به هم زدهاند و یکی از نتیجههای آن تغییر محیط زیست، گرمشدگی زمین (global warming) و نابودی منبعهای طبیعی مانند جنگلها، دریاها، رودخانهها و مانند آن است.
امروزه غربیان کمی از آن خوی سلطهجویی بر طبیعت دور شده و زمزمههایی از همزیستی و احترام به طبیعت به گوش میرسد.
اما از سوی دیگر، در کشورهای در حال توسعه نیز برای این که از غرب عقب نمانند و برای رسیدن به پیشرفت فناورانه، به ویرانی طبیعت و منبعهای طبیعی با سرعت سرسامآوری ادامه میدهند. چین و هند و ایران و دیگر کشورها بدون توجه به محیط زیست و طبیعت دست به خرابی و نابودی جنگلها و … میزنند. کشور امارات عربی بدون توجه به محیط زیست در خلیج پارس جزیرههای مصنوعی میسازد و اکوسیستم را بر هم میزند. و ..
ابعاد مختلف طراحي و مفاهيم آن
همه عناصر مصنوع (ساخته شده توسط بشر) از موادي به خصوص و با تكنيك هاي ويژه ساخته مي شوند، هر كدام اندازه، شكل و هندسه ي خاص خود را دارند
و متناسب با نياز انسان، ابعاد جسماني و نياز هاي رواني او شكل مي كيرند.
عناصر مصنوع گرايش به كمال كارآيي و زيبايي دارند،
و متناسب با امكانات و محدوديت هاي مالي و تكنيكي موجود، شكل مي گيرند.
فضا در معماری:
فضای معماری نیز به وجود آمده است ؛ تا علایقی خاص ، احساساتی ناب و تفکری برتر را به تصویر بکشد . فضای معماری فضایی کالبدی است که به صورت بصری قابل درک می باشد . گرچه همیشه این امکان وجود دارد یا شاید هدف برخی از فضاها در معماری اینچنین بوده است ؛ که فکر را به سویی خاص و به فضای خیالی دیگ 66ری معطوف نمایند . نظیر آنچه که در باغ ایرانی مشاهده می کنیم که هدف آن فرار از فشارها و روزمرگیها و سوق دادن فرد به سوی زیبایی های طبیعت و در نهایت به تصویر کشیدن بهشت بوده است .
معماری یعنی خلق و ساماندهی فضاها ، فضاهایی که ممکن است هر کدام القا کننده حالتی خاص در مخاطب خود باشند .
بیشترین درک از فضای معماری به وسیله چشم صورت می گیرد البته نقش سایر حواس هم در درک برخی از فضاها اهمیت دارد. معمار یک بنا ایده ای خاص را در سر می پروراند و برای اینکه بتواند این ایده را به تصویر بکشد نیاز به خلق فضا دارد.
آنچه که می توان در مورد فضای معماری به اختصار بیان نمود به شرح زیر می باشد:
– فضای معماری فضایی کالبدی است و از طریق بصری درک می شود .
– فضای معماری هدفی خاص را دنبال می کند که القاء هدف آن در تمام افراد جامعه و در سطوح فکری مختلف تقریباً یکسان می باشد . ( نظیر مسجد شیخ لطف الله )
– فضای معماری فضایی است که در دل خود عناصری مادی را جای داده است.
– فضای معماری دارای روح است و در ذهن انسان رسوخ می کند و خیالاتی خاص را پدید می آورد.
پیتر آیزنمن به عنوان بانی طرح فلسفه فولدینگ در حوزه معماری واژه ” Weak Form ” یا ” فرم ضعیف ” را مطرح کرده است . فرمی که قابل انعطاف است و خود را با شرایط محیطی وفق دهد .همانطور که ژله با شکل ظرف خود تطبیق می یابد . لذا فرم ها یا لایه های معماری فولدینگ ، در مجاور و همتراز یکدیگر به صورت انعطاف پذیر و در انطباق با شرایط کالبدی ، اجتماعی و تاریخی محیط در سایت قرار می گیرند .
تادائو آندو
او از با نفوذ ترين معماران پست مدرن نسل دوم ژاپن محسوب مي شود. توجه عمده وي بر تفليق فرمهاي مدرن با مفاهيم و شيوه هاي سنتي ژاپن استوار است ؛ به بيان دقيق ت، هدف او تغيير معناي طبيعت از گذرگاه معماري است. در سالهاي 1978،88 و 90 ميلادي به سمت استاد دانشگاههاي يال آمريكا، كلمبيا و هاروارد انتخاب شد.
مصالح معماري آندو، بتن خام، خورشيد، آسمان، سايه و آب است يا به عبارت بهتر، فضا. تأكيد او بر اين نكته است كه استفاده كنندگان از بنا بايد طبيعت را تجربه و احساس كنند و اينها همه ريشه در سنت منطقه اي زيستگاه او ـ كانزايي ـ دارد.
عناصر اصلي و متناقص معماري آندو عبارتند از نظم، مردم و احساسات انساني. او در معماري خود، به گونه اي متضاد آنها را با هم ارتباط مي دهد و ميان آنها تفاهمي ايجاد مي كند:
فرم در برابر فرم و فضا، داخل در برابر خارج و طبيعت در برابر هندسه. آندو از جذابيت فرم صرفنظر كرده و بر جذابيت فضا تأكيد مي ورزد. او اعتقاد دارد كه فرم، از تأثير فضايي مي كاهد و در نتيجه، جذابيت معماري را محدود مي كند.
او كارهاي متعددي تاكنون انجام داده :
-نمازخانة كوه روكو (كليساي باد)
-كليساي روي آب
-كليساي نور
-معبد آب
-خانه Raw
-مجتمع تجاري تايمز 2
-پروژه ناكانو شيما 2
-موزه نائو شيما
ويژگي هاي شاخص معماري آندو، نظم، مردم و احساسات انساني است. بنابراين، بر اساس الهاماتي كه او از اين سه عنصر گرفته، پروژه هاي او را مي توان دسته بندي كرد. در معماري آندو، عناصر به شكلي متضاد با هم مرتبط مي شوند. بنابراين،
– فرم در مقابل فرم و فضا،
– داخل در برابر خارج
– طبيعت در برابر هندسه قرار مي گيرد. به عبارت ديگر، معماري او حاصل ارتباطي است كه بين اين عناصر وجود دارد.
معماری مبتنی بر اشکال زمین
این معماری موجیشکل بر وامگیری تقریبی از شکلهای طبیعی موجود بر سطح زمین استوار است. در این پارادایم نیز از تکرار المانهای خاص استفاده میشود، اما این تکرار با تفاوتهای جزیی همراه است. اضافه شدن عناصر جدید باعث گسترش و تغییر سازمان اولیه میگردد. در واقع سازمان اولیه با این تغییرات خود را سازماندهی میکند و به این ترتیب در این تکرار در عین همانندی تمایز نیز وجود دارد و تکرار معنای واقعی خود را از دست میدهد. این پارادایم بر شعار بیشتر متفاوت است (More is Different) دلالت دارد.
بررسي عوامل جغرافيايي و محيطي :
معماري بومي در مناطق مختلف كشور با توجه به شرايط خاص هر منطقه ، مختصات جغرافيايي،
ارتفاع از سطح درياهاي آزاد، نزديكي و دوري نسبت به دريا، ميزان رطوبت و بارندگي به خوبي شكل گرفته اند و در طول زمان به كمال رسيده اند.
در طراحي معماري هر ساختمان جديد بايد سعي شود.
بيشترين استفاده ي ممكن از انرژي هاي طبيعي و كوران هوا به عمل آيد.
و با عوامل نامساعد از قبيل سرما و گرما ي زياد، بادهاي مزاحم، رطوبت بالا، با تدابير معمارانه مقابله شود.
معماری ارگانیک:
این معماری بر پایه اندیشه نزدیکی بین معماری و محیط زیست شکل گرفته است. این معماری نوعی فناوری الهام گرفته از طبیعت است که الگوهای طبیعی عیناً در آن تکرار میشود.
معماری ارگانیک در واقع دارای قوانین مجرد فضا نیست بلکه دارای قوانین است که در رشد و نمو عناصر طبیعی از پیش موجوداند .
بنابراین نه قوانین شکل که قوانین ماده می باشد که در این مورد رایت متفکر و نظریه پرداز اصلی این تفکر چنین می گوید :
«مطالعه طبیعت مواد را آغاز کردم و دیدن آن ها را آموختم آن وقت آموختم تا آجر را همچون آجر و چوب را همچون چوب و شیشه وسیمان و فلز را در ذات خود و هم را چون خود مطالعه کنم گفتن این امر عجیب به نظر می آید اما این کار نیازمند تمرکز بسیار تصور بود. هر ماده ای می باید به گونه ای متفاوت مطرح می شد آرمان سادگی به مثابه جسمانیت ارگانیک طرحی که برای یک ماده مناسب بود برای ماده ای دیگر مناسب نبود .»
برای مطالعه و استفاده از نسخه کامل مقاله “انسان، طبیعت و معماری” آماده شده در تحریریه شرکت سیوان تدبیر تجارت فایل مقابل را دریافت نمایید.
